Ballonvaren word steeds populairder - bron: Friesch Dagblad 19 oktober 2002

 
De populariteit van de ballonsport in Fryslân is de afgelopen tien jaar enorm gegroeid.
Ballonbedrijven schieten als paddestoelen uit de grond en door ballonevenementen als de ballonfeesten in Joure ontdekken steeds meer mensen dat het varen met een heteluchtballon een plezierige, avontuurlijke en veilige onderneming is. Een verslag van een vaart met de PH-CDJ uit Joure .

Het eerste dat opvalt is de rust. Op een hoogte van 250 meter boven het Friese landschap spelen wind, kou en geluid op deze warme zomerse septemberdag nauwelijks een rol. Alleen de gesprekken van
de passagiers, de uitleg van piloot Taeke Wahle van Ballon Team Joure en de gasbrander die hij hanteert, verbreken de stilte. In de mand, die uit twee helften bestaat, staan zeven personen.

De wereld beneden wordt allengs kleiner. De rood-oranje Asito Ballon,
registratienummer PH-CDJ, stijgt naar een hoogte van een halve kilometer. Wahle wijst: daar liggen de Waddeneilanden, zelfs Groningen is te zien. “Dat gebeurt niet vaak”, weet hij.

In zuidelijke richting hangen donkere wolken, die overdag Fryslân nog bedekten. De verwachting dat de vaart niet door zou gaan, was hoog bij de passagiers. “Bewolking
is niet het ergste”, zegt Wahle. “Harde wind en de kans op onweer zijn de grootste spelbrekers voor een ballonvaart.”

Met droog weer, niet te veel wind en goed zicht kan het hele jaar door worden gevaren. In de zomer vroeg in de ochtend of ’s avonds: De thermiek – warme luchtstroom die opstijgt – maakt het ballonvaren overdag onmogelijk. ’s Winters kan het wel overdag.

Het water is het tweede wat opvalt. Van zo’n hoogte is mooi te zien hoeveel water er in Fryslân ligt. Vlak na de start wordt het Prinses Margrietkanaal overgestoken, links ligt Earnewâld aan It Wiid. Verderop de Alde Feanen, het Pikmeer, de Wijde Ee, De Deelen. Meer naar het zuiden is het Sneekermeer en het Tjeukemeer te zien.
Water, heel veel water.

Hoogtevrees

De vlucht gaat naar het zuiden. De ballon heeft een opmerkelijk effect op de mensen
op de grond. Twee fietsers in opvallende rode jassen zwaaien, passagiers op het achterdek van een rondvaartboot ook. Hun ‘hoi!’ is heel duidelijk te horen.

Zo nu en dan waait een koel windje door de mand, maar koud is het niet hoog in de lucht. “De jas had niet aan gehoeven”, constateert Thea Busman uit Koudum. Zij maakt de ballonvaart samen met echtgenoot Jan. De Busmans wonnen een ballonvaart voor één persoon in een prijsvraag van een garage in Workum. Omdat ze de vaart samen wilden meemaken, kochten ze er voor 150 euro een ‘ticket’ bij.

Voor de zekerheid had Busman een winddichte jas aan gedaan, waar ze nu spijt van lijkt te hebben. Vooral de brander stoot veel hitte af. Bij elke dot gas die de piloot geeft, gaat er een warme straal lucht over de hoofden en ruggen van de passagiers.
De sporadische vlaag koele wind is zelfs een verademing.

Busman merkt op dat ze tegen de ballonvaart op zag. Ze heeft hoogtevrees. Maar eenmaal in de lucht, is er van angst geen sprake. “Ik heb van diverse mensen, die al een vaart hadden gemaakt, gehoord
dat je in een ballon geen last van hoogtevrees hebt. Dat is ook zo. Misschien omdat je niet in contact staat met de grond. Alleen bij het opstijgen heb ik even in de rand van de mand geknepen”, zegt ze.

Briefing

De Ballonvaart begint om kwart over zes die avond, op de carpoolplaats langs de A32 bij Akkrum, de ontmoetingsplaats. Als alle ballongasten en achtervolgers zich hebben verzameld, komt een kolossale four-wheel-drive met een fors uitgevallen aanhangwagen de carpoolplaats oprijden. Ballonteam Joure staat op de zijkant. Piloot Taeke Wahle uit Joure is gearriveerd.

De ballonvaarder roept zijn gasten bijeen voor een korte briefing. Hij legt uit dat de noordoostelijke wind toch iets krachtiger is dan verwacht. “Als we nu in Akkrum
omhoog gaan, zijn we binnen drie kwartier gedwongen om in Lemmer te landen,
anders zitten
we in de polder”, legt de ballonvaarder uit. Zijn plan is om meer naar het noorden te rijden, richting Warstiens, om er zeker van te zijn dat de ballon een uur lang boven Fryslân kan blijven varen.

De windsnelheid, de tijd van opstijgen, en het tijdstip van de zonsondergang zijn de factoren waarmee Wahle rekening moet houden. De zon gaat deze dag onder rond half negen. Om een uur te kunnen varen, legt hij uit, moet hij rond kwart over acht een landingsplaats hebben gevonden. Dat betekent dat de ballon rond kwart over zeven het luchtruim moet hebben gekozen.

Een recreatieveld aan de voet van de Fonejachtbrug is de boogde vertrekplaats. Drie andere ballonteams zijn op het zelfde idee gekomen. De spanning bouwt zich langzaam op. Wahle geeft de zes passagiers instructies: hoe ze de mand in bedwang moeten houden, hoe ze moeten instappen en – al vast- hoe ze zich moeten opstellen bij de landing.

Om op te kunnen stijgen met een heteluchtballon moet een piloot een vergunning hebben van de betreffende gemeente. De Friese piloten vragen vooraf gezamenlijk een vergunning aan bij dertig gemeenten tegelijk. Alleen Smallingerland heeft een eigen procedure. Met die vergunningen in bezit, kan een piloot vrijwel overal opstijgen. Het recreatieterrein bij de Fonejachtbrug is een geliefde startplek. “Bij noordoostelijke wind ligt het veld in de luwte. Bovendien is er veel ruimte omheen”, zegt Wahle. “Veiligheid staat altijd voorop.”

Populair

Alle vier de ballonnen die bij de Fonejachtbrug opstijgen, varen met betalende passagiers. Die avond zijn er acht heteluchtballons in de lucht te tellen. Volgens Wahle kent het ballonvaren al tien jaar een grote groei. De Friese Ballonfeesten in Joure, die in 1986 voor het eerst werden gehouden, hebben een explosieve groei teweeggebracht, zegt hij. In Joure en directe omgeving zijn meer dan zestig heteluchtballons en ongeveer veertig piloten. “En die gaan geregeld met mensen omhoog”, stelt Wahle.

Vorig jaar zomer maakte Wahle zeventig vaarten, dat zijn er nu al zo’n honderd, maar dat komt ook door een mooiere zomer. De helft van de vaarten maakt hij voor sponsor Asito: dan vaart hij met relaties van het bedrijf uit Almelo. De andere helft van de vaarten is met betalende passagiers. Een deel van de passagiers komt binnen de VVV, die ze eerlijk verdeelt onder de tien ballonteams die lid zijn. De Koninklijke
Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart (KNVvL), schat dat er jaarlijks achtduizend vaarten worden gemaakt.

Joure is de ballooncity van Fryslân. Op een paar na, komen de veertig piloten allemaal uit Joure. De opleiding tot piloot kost zo’n 20.000 euro. “Theorie doe je bij de vliegschool, praktijk bij een ervaren ballonpiloot. In principe komt het neer op veertig
of vijftig vaaruren. Die uren moet je de piloot betalen, plus nog wat. Gemiddeld kost
een ballon 350 á 400 euro per uur. Velen hikken tegen die kosten aan. Maar er is nog een andere manier”, lacht Wahle, ën dat is: met mijn dochter trouwen.”

Taeke Wahle leidde zijn schoonzoon op tot ballonpiloot. De bedoeling is dat die de eenmanszaak eens overneemt. Wahle zelf is met ‘fpu’, een regeling voor vervroegd uittreden in het onderwijs. Hij was directeur van de locatie Joure van het Borneo College. Het ballonvaren is “een uit de hand gelopen hobby”. Inmiddels heeft hij 1400 vaaruren op zijn naam staan. Hij heeft twee heteluchtballons: de Asito-ballon en een eigen ballon. Dat zie je vaker: er zijn meer ballonnen dan piloten. “Ook als ik zelf geen ballon had, kon ik toch elke avond varen”, illustreert Wahle.

“Het is zo vredig”, zegt Thea Busman, als de ballon ergens tussen Akkrum en Aldeboarn vaart. “Het is net alsof er een flim op de grond afspeelt.” In de verte is het natuurgebied De Deelen te zien, waar duidelijk te zien is dat het water hoger ligt dan het omliggende land. De ballon passeert de drukke A32 en de spoorlijn. De Asito Ballon gaat richting de blauwgraslanden en Joure. In de lucht is er weinig besef van snelheid. De ballon vaart met de snelheid van de wind, en daarom voel je aan boord ook geen wind. Pas als de ballon lager gaat varen, is aan het voorbij vliedende landschap te zien hoe snel het eigenlijk gaat.

Buys Ballot
Eenmaal in de lucht heeft de piloot beperkte middelen om te sturen. De principes zijn beschrevend door dr. C.H.D. Buys Ballot (1817-1890), natuurkundige en oprichter vanhet KNMI. De wet van Buys Ballot uit 1857 stelt: met de rug naar de wind, ligt het lagedrukgebied op het noordelijk halfrond links, en het hogedrukgebied rechts. “De wind draait er omheen als het water dat wegloopt in een afvoerput”, doceert Wahle.
“Bij een lagedrukgebied draait de wind linksom. Dat betekend dat als je omhoog gaat de ballon naar rechts afwijkt. Ga je lager, dan stuur je naar links.”

De volgploeg – balloncrew, familie en vrienden – rijdt achter de ballon aan. Via de mobilofoon houdt de piloot de volgwagen op de hoogte van de richting waarin gevaren wordt en de vermoedelijke landingsplaats. De bedoeling is dat de volgploeg zo dicht mogelijk bij de landingsplaats komt. Na de landing moet de balloncrew aan de boer vragen of de ballon op zijn land geborgen mag worden. Dat boeren en ballonvaarders een haat-liefde verhouding hebben, is overtrokken, vindt Wahle. “Op een of twee na, maken boeren er geen probleem van.” Elke keer dat ze bij een boer landen, wordt zijn naam en adres genoteerd. Eens per jaar wordt een ‘boerendag’ gehouden. Piloten selecteren voor die dag een groepje boeren dat mee mag varen. “Zo zijn er al heel wat mee geweest”, zegt Wahle.



De Landing

Het is bijna acht uur ’s avonds en dus tijd om naar een landingsplek uit te kijken.
Bijna gaat het mis. In een weiland aan de Koarte Ekers ten noorden van Joure lopen enkele paarden in de wei. “Paarden zijn schrikachtig”, zegt Wahle, “Daar moeten we mee oppassen.” Hij heeft gelijk. De paarden beginnen zich zenuwachtig door het weiland te bewegen. Wahle wil de ballon op forse afstand van de paarden neerzetten. De PH-CDJ is nog maar een paar meter van de grond verwijderd, of een van de passagiers ziet een schrikdraad door het weiland lopen. Taeke Wahle geeft weer een straal gas en de
ballon begint weer langzaam te klimmen. Daardoor gaat de ballon op geringe hoogte over de paarden heen. Wahle gebruikt de zogeheten vee-brander: Die is extra stil waardoor koeien, paarden en ander vee waar overheen gevaren wordt minder schrikken. De dieren komen tot rust als de ballon steeds hoger stijgt.


“We gaan over de weg”, roept Wahle. Hij blijft zijn brander gebruiken om de ballon over de bomen langs de Koarte Ekers te krijgen. Aan de andere kant van de weg ligt het open land tot aan Joure toe. De passagiers krijgen weer instructies voor de landing en op ongeveer tweehonderd meter van de weg komt de ballon neer. De mand schuurt enkele meters over de grond en staat dan keurig stil.

De ballon blijft rechtop staan. Pas als er toestemming van de eigenaar is, is de landing definitief. In de verte komen twee mannen aan lopen. Ze melden dat het weiland gemeentegrond is. Dat is het teken voor Wahle dat de Asito Ballon geborgen kan worden. De passagiers komen weer in actie. Iedereen moet helpen de ballon op te vouwen en met mand in de aanhangwagen te tillen. De ballon heeft de 22,5
kilometer van de Fonejachtbrug tot aan Joure in 65 minuten afgelegd.

Van adel

De heteluchtballon is uitgevonden door de gebroeders Montgolfier, Joseph Michel (1740-1810) en Etienne Jacques (1745-1799). De eerste bemande ballonvaart werd gemaakt in 1783. De toenmalige koning Lodewijk XVI van Frankrijk verhief de eerste ballonvaarders tot de adelstand. Die traditie is blijven bestaan. Iedereen die voor het eerst een ballonvaart maakt, wordt van adel. De passagiers die Wahle vervoerde, werden benoemd tot graven, baronnen, en hertogen (m/v) van Fonejacht tot Joure.

de PH-CDJ

 

 
   

Copyright © 2005-2009 Loftpraet.nl All rights Reserved.